Begraafplaats Kerkedijk (algemeen, rooms-katholiek en oorlogsbegraafplaats)

De begraafplaats aan de Kerkedijk heeft een algemeen en een RK gedeelte. De geallieerde begraafplaats maakt onderdeel uit van het algemene gedeelte.
Naast een Groot Offerkruis en 260 graven van in de regio gesneuvelde Britse, Canadese, Australische, Nieuw-Zeelandse en Poolse militairen, vindt u er een verzetsmonument, een propellerblad-monument (onthuld op 3 mei 1980), een muur met register en een Joods monument (onthuld in mei 2000). Geen begraven Amerikanen, want zij werden overgebracht naar de USA of naar Margraten. Duitse oorlogsgraven zijn er ook niet meer aan de Kerkedijk. Naast een paar graven op het algemene en katholieke deel, waren er op een apart gedeelte diverse gesneuvelde Duitsers begraven, maar later zijn die allemaal herbegraven in IJsselstein. Over de Bergense geschiedkundige verhandelingen van 1945 tot 1995 en de stichting “Remembrance and Friendship Bergen N.H. 1939-1945” kunt u meer lezen in een boekwerk van ons erelid J.J. Kroon, uitgegeven in 1996. Van de hand van dezelfde schrijver is ook een artikel over de militaire begraafplaats verschenen in de Kroniek 12e jaargang nr 1, bladzijde 16.

Begraafplaats Ruïnelaan
Van oudsher werd in Bergen in en om de Ruïnekerk begraven. Met de groei van de bevolking ontstond er in het midden van de 19e eeuw behoefte aan een nieuwe begraafplaats buiten de bebouwde kom. De gemeente had echter geen grond voor een nieuwe begraafplaats ter beschikking. De Heer van Bergen, Jan Jacobus Henricus van Reenen, kwam daarop met het aanbod “een stuk boschland gelegen op de Zuidergeest en in de Kerkbuurt” aan de gemeente af te staan voor het beoogde doel. De schenkingsakte werd vervolgens op 8 oktober 1863 gepasseerd.
Op 6 juli 1864 is de begraafplaats, naar een ontwerp van gemeentearchitect C. Stuurman Czn., in gebruik genomen. De begraafplaats kent een algemeen (protestants) en een rooms-katholiek gedeelte, in opdracht van de bisschop van Haarlem gescheiden door beukenhagen.
Tot 1920, het jaar waarin de begraafplaats aan de Kerkedijk in gebruik werd genomen, werden alle overledenen hier begraven. Daarna nog enkele in familiegraven, tot 1953.
De sterk in verval geraakte begraafplaats is in 1996 geadopteerd door de HVB. Een enthousiaste groep vrijwilligers is toen, in nauw overleg met de gemeente Bergen, gestart met de renovatie. Die is inmiddels afgerond en nu vindt in de zomermaanden op donderdagmiddag het regelmatig onderhoud plaats. Dan, en op de jaarlijkse Open Monumentendag, zijn bezoekers van harte welkom.
In 2009 is het toegangspad op initiatief van de werkgroep vernoemd naar Piet Mooij.
In 2010 heeft de begraafplaats de status gemeentelijk monument gekregen.
Zie de Kroniek 5e jaargang nr. 1, blz. 4, en de Kroniek 16e jaargang nr. 2, blz. 9.

Bio Vacantieoord, het huidige Huize Glory
In 1916 werd op het huidige terrein van Huize Glory de villa Russenduin gebouwd in opdracht van de Baarnse zakenman August Janssen, die kort na de oplevering in 1918 overleed (eerste foto). Daarna stond het leeg tot 1933.
De bleekneusjes op de tweede foto komen zojuist uit het gymlokaal of zwembad. Dit gebouw staat nog steeds – verscholen – bij het latere hoofdgebouw, dat voortleefde onder de naam “Bio Vacantieoord”. De gelden werden verkregen door collectes in de bioscopen. ‘Bio’ ging op 1 juli 1933 van start bovenop het Russenduin. De toren is later door de Duitsers in de 2e wereldoorlog verhoogd.

Begin jaren 70 betrok de religieuze Stichting Verenigingskerk voor Nederland het gebouw. Tegenwoordig is het een comfortabel hotel met restaurant.

Zie Kroniek 15e jaargang nr 2, bladzijde 28.

Duinvermaak
Medio 19e eeuw verrees “Cafe Duinvermaak” op de huidige hoek Breelaan-Zwarteweg-Duinweg. Glazenier Bogtman heeft de mooie ramen gemaakt. In de volksmond is de bebouwing nog steeds bekend onder de naam ‘Het vrouwtje aan ’t duin’. In de periode 1857 – april 1975 voerde de familie Bruin de scepter in Duinvermaak. Verdwenen achter het huidige gebouw is een grote zaal waar vroeger schoolreisjes, feesten en tentoonstellingen plaatsvonden. Ook diende de zaal als uitwijkmogelijkheid bij slecht weer voor uitvoeringen die gepland waren in het Openluchttheater.
Op de onderste foto van rond 1905 is de doorrij-stal zichtbaar.
Op de bovenste foto ‘file-vorming’ anno 1920 bij het nieuwe Duinvermaak.

Zie Kroniek 14e jaargang nr 2, bladzijde

Franschman
De naamgeving van de boerderij dateert van rond 1799, toen aldaar een dode Franse soldaat werd gevonden. Tot enkele jaren geleden was een zandluikje zichtbaar in de naar de Donkere Hoek gerichte gevel. Men kon bij dat loket duinzand kopen met zandbonnen. U ziet er hier een voorbeeld van.

Door het uitgraven van het oude pad (zie foto Zanderij) kwam er ook een makkelijker toegang naar Bergen aan Zee: de Zeeweg (onderste foto). De paardentram, die voor vervoer van zand en stenen werd gebruikt, liep oorspronkelijk van zee naar de Franschman, maar werd later doorgetrokken naar de Ronde Kom. ‘Mislukte’ stenen werden later gebruikt voor de paden in het Parnassiapark. De stenen werden niet gebakken, maar gedroogd in een schuur tegenover de Franschman.

Gemeentehuis Raadhuisstraat
Rond 1902 werd aan de Raadhuisstraat een nieuw gemeentehuis gebouwd, in de volksmond meestal als raadhuis aangeduid. Op de foto uit 1904 poseert een deel van de Bergense dorpsjeugd. Het achterste gedeelte (links op de foto) was eerst onderwijzerswoning voor de school op de hoek van de Ruïnelaan (Schoolstraat) en de Dorpsstraat. Tevens deed het gebouw dienst als museum.
Zie de Kroniek 15e jaargang nummer 2, bladzijde 27.

Gemeentehuis Elkshove
Een deel van het ‘bejaardenhuis’ Elkshove werd in het najaar van 1977 gesloopt om de bouw van een nieuw gemeentehuis mogelijk te maken. Dat werd geopend op 24 september 1980. Op de tweede foto een nog kaal terrein met de hoofdentree. Sinds de fusie met Egmond en Schoorl is het geen gemeentehuis meer. Inmiddels is dit gemeentehuis ook weer gesloopt om plaats te maken voor een brandweerkazerne.

Gerecht van Bergen
Op de grens van de vroegere gemeenten Bergen en Schoorl, nabij het tegenwoordige Blooming, stond vroeger een galg voor executies. Bergen beschikte destijds over een Rechthuis aan de tegenwoordige Raadhuisstraat, ter plekke van het latere Dorpshuis. In ’t Sterkenhuis staat een wieg waarop het Rechthuis geschilderd is (zie de bovenste afbeelding).

Zie ook de Kronieken 3e jaargang nummer 1, bladzijde 4, 13e jaargang nummer 2, bladzijde 3, en 14e jaargang nummer 2, bladzijde

Grammofoonplaat
In december 1973 gaf de “Stichting Ontmoetingscentrum De Rus” een grammofoonplaat uit in een oplage van 2500 stuks met een veertiental bijdragen van het Bergense verenigingsleven en bekende personen zoals Janie Roland Holst, Neeltje Maria Min, Herbert Joeks, Ans Wortel en Gerard Hengeveld. Daarnaast werden diverse acties gehouden, o.a. de uitgifte van certificaten. De opbrengst bleek uiteindelijk onvoldoende.
De stichting werd opgericht om een multifunctioneel cultureel centrum te realiseren in het destijds leegstaande complex van de Rustende Jager. Naast de Bibliotheek en het Dorpshuis zou de grote zaal in die opzet behouden kunnen blijven voor vergaderingen, film- en toneelvoorstellingen, exposities e.d..
Op de foto, genomen in het toenmalige restaurant, overhandigt Jan Duyvis het eerste exemplaar aan Jef Schrama. Naast hem zijn zoon Lex.

Haventje (Schermersloot)
In 1919 startte de motorbootdienst Bergen-Amsterdam door het Noord-Hollands kanaal.
De aanlegplaats in Bergen is nog steeds terug te vinden aan de Schapenlaan. Moest de schipper eerst achteruit terugvaren naar het kanaal, later werd een ‘zwaaikom’ gegraven.

Op de tweede foto familie en kennissen van schipper Kleverlaan op de roef van de ‘Bergen II’ bij de losplaats. Einde van de motorbootdienst ongeveer in 1933. In glorietijden kende Bergen dus een haven (1919-1933), een (militair) vliegveld (1938-1939) en een trein/tram (1906-1955).

Zie ook de Kroniek 4e jaargang nummer 2, bladzijde 45, en de themanummers maart 1997 bladzijde 19 en april 2006 bladzijde 26.

Hertenkamp
Na de verkaveling van de Renbaan in 1912 werd een deel van het terrein door Jacob van Reenen geschonken aan de gemeente om er een hertenkamp aan te leggen.
Toen Jacob in 1923 afscheid nam als burgemeester, werd hem door de burgerij een bank met een reliëf van Tjipke Visser aangeboden.
De bovenste foto dateert van omtrent 1918. In 1947 werd er een hoog ooievaarsnest neergezet (tweede foto), maar voor zover bekend heeft er, behalve een kunstexemplaar, nooit een ooievaar genesteld.
Zie ook de Kroniek 8e jaargang nummer 1, bladzijde 3.

Het Huis Ramp
Ooit heeft in Bergen een fraai kasteeltje gestaan. Op de kaart van Blaeu, circa 1660, is de locatie duidelijk aangegeven.
Echte overblijfselen zijn niet vindbaar, wel staan er nog oude beuken langs het einde van de Buerweg die de grens aangeven van het Rampenbos. Een grasveldje met een picknicktafel op de hoek van de Slotrampweg en het Wiertdijkje geeft een aardige aanduiding van de oorspronkelijke locatie.
Zie ook de Kronieken 1e jaargang nummer 2, bladzijde 25, 12e jaargang nummer 1, bladzijde 3, en 15e jaargang nummer 2, bladzijde 6.

Interneringskamp Vinkenkrocht
In 1914 werd in Wereldoorlog I een interneringskamp opgebouwd aan de Breelaan bij de Vinkenkrocht. Eerst met simpele tenten, die op de bovenste foto te zien zijn. Later werd het aanzienlijk vergroot (zie onderste foto).

Andere mooie foto’s zijn te zien in de Bonda collectie van het Regionaal Archief.

Zie ook de Kroniek 6e jaargang nummer 1, bladzijde 10.

https://www.youtube.com/watch?v=C8phCQI3MxA

Katingo
De bekendste stranding was die van het Panamese vrachtschip Katingo in de nacht van 21 op 22 december 1954. Een gouden periode voor patatbakker Hoebe, waaraan door het vlot trekken in de nacht van 18 op 19 februari 1955 een einde kwam.

Kranenburgh
Huize Cranenburgh aan de Hoflaan 22, werd gebouwd in 1882 en jaren bewoond door de familie Jacob (burgemeester, Heer van Bergen) van Reenen. De eerste foto toont het vooraanzicht van Kranenburgh; achter het bovenraam links was de werkkamer van Heer Jacob. Later door velen bewoond, onder andere door de schilderes Ans Wortel. Tegenwoordig doet het dienst als museum en als VVV. In januari 2011 heeft de gemeente de naam gewijzigd in ‘Nieuw Kranenburg’, maar in 2013 werd de naam weer Kranenburgh.

Zie ook de Kronieken 9e jaargang nummer 1, bladzijde 10, en 17e jaargang nummer 1, bladzijde 12.

Museum “Het Sterkenhuis”

Oude Prinsweg 21.
Architect Maurits Plate verbouwde in 1913 in opdracht van Jacob Sterken een vervallen langhuisboerderij. Deze boerderij werd met een derde ingekort en opnieuw ingedeeld. De stadse trapgevel uit 1655 bleef bewaard. Het pand kreeg de naam ’t Sterkenhuis. Reeds 10 jaar eerder was door de Vrouwe van Bergen, mevrouw M.A.D. van Reenen-Völter, in het nieuwe raadhuis een oudheidskamer ingericht. In 1915 werd op haar nadrukkelijke wens deze collectie overgebracht naar ’t Sterkenhuis, waar ze verder werd uitgebreid. Zo ontstond het opmerkelijke museum op het Noord-Hollandse platteland dat ’t Sterkenhuis tot op de dag van vandaag is gebleven. De houten en fraai gedecoreerde kaaspers in de voorkamer en delen van de bedstee in de middenkamer zijn enige objecten die in deze “schatkamer” van Bergen herinneren aan het oorspronkelijke boerenleven in de 18e en 19e eeuw.
Tentoonstellingen
Van mei tot oktober vindt een jaarlijks wisselende tentoonstelling plaats.
Geopend:

mei en juni
di t/m zo van 13.00 – 17.00
juli en augustus
di t/m za van 13.00 – 17.00

september en oktober
di t/m za van 13.00 – 17.00

Kunst Tiendaagse

alle dagen van 11.00 – 17.00

groepen ook op afspraak

Zie ook de website van museum ’t Sterkenhuis.

 

 

Muziektuin
In 1909 werd een gemeentelijke muziektent gebouwd voor openluchtconcerten aan de Eeuwigelaan, op de hoek met de Komlaan.
Bergens Harmonie heeft hier menig zomeravondconcert gegeven, meestal op maandag.
Rond 1966 werd gestopt met het geven van concerten. Op de eerste foto uit ± 1935 een blik op de ‘muziektuin’ vanaf de Ronde Kom.
Een bijzonder verhaal dateert uit 1920 toen veldwachter-politiechef Johan van der Klerk een inbreker betrapte die zijn bij welgestelde bewoners gestolen goederen had verstopt onder de muziektent. De crimineel (Henk Bult, ex soldaat in het Franse Vreemdelingenlegioen) schoot de veldwachter in zijn arm en vluchtte, maar ontliep zijn straf niet.

,,,,,,

Nassau Bergen
Opdracht tot de aanleg van de Zeeweg werd in 1905 gegeven door Jacob van Reenen, waarna overleg met C.F. Zeiler leidde tot een gefaseerde bouw van een hotel in de nieuwe badplaats. In de zomer van 1907 opende Café-restaurant Nassau zijn deuren met toen 1 logeerkamer. In 1909 was de eerste uitbreiding tot hotel, naar ontwerp van Berlage, gereed. In 1913 werd Nassau-Bergen voltooid. Op 24 juni 1909 reed de eerste trein van Alkmaar naar Bergen aan Zee en door een directe treinverbinding met Amsterdam in 1925 stroomden daarna ook vele dagjesmensen toe.
De bovenste foto toont de Strandboulevard rond 1935. Opvallend is hoe de zee later landinwaarts is gekomen! Op de tweede foto ziet u de achterzijde in 1937, met geheel links de villa Ulysses, die onder andere als zomerverblijf door de Van Reenens werd gebruikt.
Na ontruiming van het hotel in 1942 werd het in de zomer van 1943 op last van de Duitsers gesloopt in het kader van de aanleg van de Atlantikwall.
In 1946 vond heropening plaats op een tijdelijke locatie aan het Parnassiapark, waarna op het naastgelegen duin een compleet nieuw hotel werd gebouwd in 1952-1953. Zie ook de Kronieken 5e jaargang nummer 2, bladzijde 3, en 13e jaargang nummer 1.